Onderzoek verpleegkundige diagnose

Impressie van het mini-symposium ‘accuraatheid van verpleegkundige diagnose’, 8 februari 2011 Hanze Hogeschool, Groningen.
Door Sjors Frielink (MNS, MWO, Brink&) en Roos Nieweg (RN, MSN, Hanze Hogeschool)

Het symposium is georganiseerd ter gelegenheid van de promotie van Wolter Paans over het bovengenoemde onderwerp. Naast Wolter zelf houden verschillende (buitenlandse) onderzoekers een presentatie rondom de verpleegkundige diagnose.

Het onderzoek van Paans toont aan dat de verpleegkundige diagnose ondanks ruim 20 jaar onderwijs nog nauwelijks in de praktijk gebruikt wordt. Verpleegkundigen rapporteren dagelijks hun bevinding minimaal in het patiëntendossier. Een volledig en accuraat patiëntendossier is onmisbaar voor een goede kwaliteit van zorg. Sinds de jaren ’90 wordt verpleegkundige diagnostiek volgens de NANDA (North American Nursing Diagnoses Association) aan de HBO opleidingen gedoceerd. Paans heeft onderzocht  1. in hoeverre verpleegkundige diagnoses ook werkelijk in de praktijk toegepast worden en 2. welke factoren bijdragen aan accuraatheid van deze diagnoses. Om de toepassing van de verpleegkundige diagnose in de praktijk te testen heeft Paans een vragenlijst ontwikkeld (D-catch) en daarmee 341 dossier beoordeeld van  35 afdelingen in 10 ziekenhuizen. In meer dan 50% van de gevallen blijkt dat de diagnoses incompleet waren,  onjuist geformuleerd waren en dat er  in het dossier interventies stonden die geen relatie hadden met de diagnose.

Wat kan bijdragen om de verpleegkundige diagnose alsnog in de praktijk toe te gaan passen? Paans deed een experimenteel onderzoek waarbij verpleegkundigen gevraagd werd op basis een live casus (acteur) of een papieren casus een verpleegkundige diagnose te stellen. Sommige verpleegkundigen (groep 1) kregen daar een handboek over diagnoses en anamnese formulier volgens Gordon bij. Groep 2 kreeg alleen een voorgestructureerd formulier volgens de PES structuur (P=probleem, E=etiologie (oorzaken / gerelateerde factoren), S=Symptoms en Signs); de derde groep kreeg het voorgestructureerde formulier, het handboek en het anamnese formulier en de vierde groep (de controle groep) had geen enkel hulpmiddel ter beschikking. In totaal namen 249 verpleegkundigen deel. Het blijkt dat de deelnemers met het volgens PES voorgestructureerde formulier de beste diagnoses formuleerden. Beter dan de deelnemers met de handboeken en hen zonder hulpmiddelen. Daarnaast blijkt dat de leeftijd van de verpleegkundige van belang is (hoe jonger hoe beter). Aansluitend werd de verpleegkundigen gevraagd een aantal vragenlijsten in te vullen, onder andere over de redenerings vaardigheden (Health Science Reasoning Test). Jongere verpleegkundigen scoorden hoger op deze test.

Naast Paans spraken verschillende collega onderzoekers. Walter Sermeus van de KU Leuven was de promotor van Paans. Hij sprak over  klinische paden en gaf aan dat verpleegkundige diagnoses vooral praktisch moeten zijn en relevant in het kader van het klinische pad. Maria Müller – Staub uit Oostenrijk is lid van de NANDA – research commissie. Zij leidde de structuur van de NANDA in en combineerde dat met de lijst van interventies (NIC) en outcomes (NOC). Matthias Oldenbreit (ook uit Oostenrijk) toonde een EPD op basis van de NANDA. Bijzonder daarbij was dat de computer uit een geschreven tekst van een intake gesprek een aantal mogelijke diagnoses destilleert, waaruit de verpleegkundige de juiste kiest of ze bijstelt. Docent en onderzoeker Catrin Björvell (Zweden) heeft met kleine aantallen verpleegkundigen een soortgelijk onderzoek als Paans gedaan naar de mate waarin verpleegkundigen bij dezelfde patiënten dezelfde diagnoses zien, met of zonder NANDA-hulpmiddelen. Door de kleine aantallen zijn de conclusies niet sterk, maar doorgaans stellen verpleegkundigen niet dezelfde diagnoses bij dezelfde patiënten (live of op papier), met of zonder hulpmiddelen. Roos Nieweg doet aan de Hanze Hogeschool onderzoek naar de verpleegkundige overdracht. Zij constateert dat er, ondanks de hausse aan belangstelling over patiëntveiligheid, nog geen onderzoek bekend is naar de invloed van de verpleegkundige overdracht op de uitkomsten van patiëntveiligheid. Dit terwijl de overdracht in de praktijk bekend staat als een zwakke schakel in de patiëntveiligheid.

De verpleegkundige diagnose blijkt nodig en gewenst, maar de uitvoering daarvan dient wel aan te sluiten op de praktische werkwijze van de verpleegkundige. Veel onderzoek is nog niet beschikbaar, maar wat er is lijkt aan te geven dat de PES structuur daarbij lijkt te helpen, de NANDA structuur niet.

Wolter Paans, Accuracy of Nursing Diagnoses: Knowledge, Knowledge Sources and Reasoning Skills ( 2011) KU Leuven, Faculty of Medicine, School of Public Health, Center for Health Services and Nursing Research.

Zie ook de website van de Hanze Hogeschool

Het onderzoek van Paans is mede mogelijk gemaakt door Brink&